Page 103 - Demo

97Arsyetim dhe zgjidhje problemoreUshtrime 5.3ZP%u00ebrdorni informacionin n%u00eb tabel%u00ebn e m%u00ebposhtme p%u00ebr t%u2019iu p%u00ebrgjigjur pyetjeve q%u00eb vijojn%u00eb.Masa (kg) Diametri (km)Dielli 2 %u00d7 1030 %u2013H%u00ebna %u2013 3,5 %u00d7 103Merkuri 3,30 %u00d7 1023 %u2013Af%u00ebrdita 4,87 %u00d7 1024 %u2013Toka 5,97 %u00d7 1024 1,3 %u00d7 104Marsi 6,42 %u00d7 1023 %u2013Jupiteri 1,90 %u00d7 1027 1,398 %u00d7 105Saturni 5,68 %u00d7 1026 1,164 %u00d7 105Urani 8,68 %u00d7 1025 %u2013Neptuni 1,02 %u00d7 1026 %u20131 P%u00ebraf%u00ebrsisht, sa her%u00eb m%u00eb e madhe %u00ebsht%u00eb masa e Diellit nga ajo e Tok%u00ebs?2 Masa e nj%u00eb atomi merkur (Hg) %u00ebsht%u00eb 3,3 q 10-22 g. Sa atome merkur kan%u00eb t%u00eb nj%u00ebjt%u00ebn mas%u00eb me planetin Merkur?3 Gjer%u00ebsia e nj%u00eb qelize bimore %u00ebsht%u00eb 60 mikromet%u00ebr. 1 mikromet%u00ebr %u00ebsht%u00eb 1 q 10-6 m. Figura e nj%u00eb qelize bimore n%u00eb nj%u00eb lib%u00ebr biologjie ka gjer%u00ebsi 3 cm. Sa her%u00eb m%u00eb e madhe %u00ebsht%u00eb figura nga qeliza bimore reale?4 Nj%u00eb grer%u00ebz e ka mas%u00ebn 5,2 q 10-5 kg. Nj%u00eb person i rritur e ka mas%u00ebn 70 kg. Nj%u00eb grer%u00ebz mund t%u00eb mbaj%u00eb sa 75% e mas%u00ebs s%u00eb saj. Sa grer%u00ebza duhen p%u00ebr t%u00eb ngritur nj%u00eb person t%u00eb rritur? P%u00ebrfundimin jepeni n%u00eb shkrimin standard.5 Diametri i Diellit %u00ebsht%u00eb 400 her%u00eb m%u00eb i madh se diametri i H%u00ebn%u00ebs. Sa her%u00eb m%u00eb i vog%u00ebl %u00ebsht%u00eb diametri i Tok%u00ebs se ai i Diellit?6 Toka %u00ebsht%u00eb 1,496 q 108 km larg nga Dielli. Marsi %u00ebsht%u00eb 2,279 q 108 km larg nga Dielli. Gjeni larges%u00ebn m%u00eb t%u00eb vog%u00ebl dhe m%u00eb t%u00eb madhe nd%u00ebrmjet Tok%u00ebs dhe Marsit.7 Shpejt%u00ebsia e drit%u00ebs %u00ebsht%u00eb rreth 3 q 108metra n%u00eb sekond%u00eb.a P%u00ebr sa koh%u00eb e p%u00ebrshkon drita larges%u00ebn 1 m? b Gjeni larges%u00ebn q%u00eb p%u00ebrshkon drita p%u00ebr nj%u00eb vit. P%u00ebfundimin jepeni n%u00eb shkrimin standard.8 Masa e nj%u00eb protoni %u00ebsht%u00eb p%u00ebraf%u00ebrsisht 1 800 her%u00eb m%u00eb e madhe se masa e nj%u00eb elektroni. Masa e nj%u00eb elektroni %u00ebsht%u00eb 9,11 q 10-31 kg. Nj%u00eb atom hidrogjen p%u00ebrmban nj%u00eb proton dhe nj%u00eb elektron. Gjeni mas%u00ebn e atomit t%u00eb hidrogjenit. P%u00ebfundimin jepeni n%u00eb shkrimin standard.9 Keti thot%u00eb se shuma e masave t%u00eb tet%u00eb planet%u00ebve q%u00eb jepen n%u00eb tabel%u00eb %u00ebsht%u00eb 7,68612 q 1026 kg.a Cilin planet ka harruar Keti ta p%u00ebrfshij%u00eb n%u00eb shum%u00ebn e masave? Cila %u00ebsht%u00eb shuma e sakt%u00eb e masave?b %u00c7%u2019p%u00ebrqindje t%u00eb shum%u00ebs s%u00eb masave p%u00ebrb%u00ebn masa e Tok%u00ebs? 10 Lori pohon se Jupiteri ka dend%u00ebsi dy her%u00eb m%u00eb t%u00eb madhe se Saturni. A jeni dakord me t%u00eb? Argumentoni p%u00ebrgjigjen tuaj.*11 Af%u00ebrdita rrotullohet rreth Diellit me shpejt%u00ebsi 1,26 q%u0001105 km/or%u00eb n%u00eb nj%u00eb orbit%u00eb rrethore me rreze 1,08%u0001q%u0001108 km. Viti i Af%u00ebrdit%u00ebs %u00ebsht%u00eb koha q%u00eb i duhet asaj p%u00ebr t%u00eb p%u00ebrshkuar gjith%u00eb orbit%u00ebn e vet. Nj%u00eb dit%u00eb n%u00eb Af%u00ebrdit%u00eb %u00ebsht%u00eb sa 243 dit%u00eb n%u00eb Tok%u00eb. A %u00ebsht%u00eb nj%u00eb dit%u00eb n%u00eb Af%u00ebrdit%u00eb m%u00eb e gjat%u00eb se viti i saj. Tregoni si vepruat p%u00ebr t%u2019u p%u00ebrgjigjur.12 M%u00eb posht%u00eb jan%u00eb dh%u00ebn%u00eb diametrat e molekulave t%u00eb disa elementeve kimike.Hidrogjeni 2,47 q 10-10 metraHeliumi 2,18 q 10-10 metraOksigjeni 3,39 q 10-10 metraShprehini ato si numra dhjetor%u00eb.13 Largesat e disa planeteve nga dielli jan%u00eb:M%u00ebrkuri 58 milion kilometraMarsi 228 milion kilometraSaturni 1420 milion kilometraAf%u00ebrdita 108 milion kilometraJupiteri 778 milion kilometraUrani 2869 milion kilometraa Shkruani secil%u00ebn larges%u00eb n%u00eb shkrimin standard.b Renditini planet%u00ebt sipas larges%u00ebs s%u00eb tyre nga dielli, duke filluar nga planeti m%u00eb i af%u00ebrt.